داستان های زیادی درباره ی جن ها وجود دارد که بی شک ما خیلی از آن ها را شنیده ایم. از موضوعاتی چون پیدایش و آفرینش آن ها به دست خداوند گرفته تا کارهای مختلف آن ها. همه ی ما این نکته را درباره ی جن ها می دانیم که نمی توانیم آن ها را با چشم ببینیم حداقل تا زمانی که آن ها نخواهند! (همه ی این ادعاها فقط از داستان های نقل شده استنباط شده اند.) اما با این اوصاف پس چگونه می شود که گورستان جن ها در تیس چابهار به وجود آمده است؟ آیا اصلا واقعا این گورستان را جن ها ساخته اند؟! در ادامه با ما همراه باشید تا به اتفاق یکدیگر، ببینیم که گورستان جن ها در روستای تیس چه داستانی به همراه خود دارد.

چابهار یکی از شهرهای جنوب شرقی این استان است و روستای باستانی و زیبای تیس که پر از عجایب است، در منطقه ی کوهپایه ‌ای در ۵ کیلومتری شمال غربی چابهار واقع شده است. پیشینه ی باستانی این بندر به دوران حکومت هخامنشیان باز می ‌گردد و آثار تاریخی بسیاری در این روستا وجود دارد. این روستا یکی از بنادر مهم ایران در دریای مکران و در زمان هخامنشیان بوده است.

در آن دوران کالاها از آسیای شرقی و هند به بندر تیس می ‌آمده و به مناطق مختلف خاورمیانه، آسیای میانه و قفقاز فرستاده می ‌شده است. روستای تیز یا به عبارتی دیگر روستای تیس در سده ‌های اولیه ی اسلامی نیز بندری مهم بوده است.

ماجرای گورستان جن ها در سیستان و بلوچستان

اول از همه به این موضوع می پردازیم که چرا مردم به این مکان، گورستان جن ها می گویند؟ گورستان جن ها، همانند نامش مکانی بسیار ترسناک به نظر می رسد. مردم منطقه ی تیس در استان چابهار این مکان را در واقع محل دفن اجنه می ‌دانند. اما با این حال که همه ی مردم محلی این قبرستان را ترسناک می خوانند، خودِ همین اهالی در همسایگی این گورستان عجیب و غریب مردگان خود را دفن می کنند.

از آن جا که قدمت گورستان جن ها در سیستان و بلوچستان و همچنین قدمت روستای تیس به ۲۵۰۰ سال قبل و زمان باستان می ‌رسد و همچنین نام این مکان ها در کتاب ‌هاى مربوط به فتوحات اسکندر مقدونى قرار گرفته است، پر بیراه هم نیست که واقعا این گورستان متعلق به جن ها باشد! تا از این مطلب دور نشده ایم، توضیحی را درباره ی نام روستای تیس به شما می دهیم.

در این کتب تاریخی که درباره ی اسکندر و فتوحاتش نوشته و از آن ها نام بردیم، از تیس به‌ عنوان تیز نام برده شده و این را نشان می دهد که این شهر به این نام معروف بوده است و به مرور زمان تبدیل به تیس شده است.

البته در آثار مورخین و جغرافی ‌دانان دوره ی اسلامى از آن به‌عنوان بندر تزیا یا تسی نیز یاد شده است. این روستا روزگاری محل و مرکز تجارت شکر ایالات مکران و گندم سیستان بوده است. حال بیایید تا به اتفاق یکدیگر ببینیم که قبرستان جن ها در سیستان و بلوچستان کجاست؟ محلی خاموش و مرموز در روستای تیس باستانی ۲۵۰۰ ساله وجود دارد که مردم بلوچ‌ به آن جن سنط و یا گورستان جن می‌ گویند.

این گورستان با سنگ ‌قبرهای عظیم ‌الجثه و بسیار بزرگی تبدیل به مکانی جالب برای ماجراجویان و گردشگرانی شده است که به دنیای ماورالطبیعه و داستان های اجنه، علاقه ی وافری دارند. قرار گرفتن گورستان در دامنه ی کوه‌ و وحشت مردم از نزدیک شدن به این مکان هنگام غروب و شب یکی از دلایل نام گذاری این محل به نام گورستان جن‌ ها است. سنگ قبرهای بزرگ و عجیب در این گورستان ترسناک، محلی ‌های این منطقه را به این باور رسانده است که این گورها محل دفن فرزندان آدم نیست.

شاید راست هم بگویند زیرا، در این گورستان قبرها کنار هم روی سطحی صخره‌ ای حفر شده ‌اند که این شیوه‌ ی حفاری به تنهایی پرسش ‌های بسیار زیادی را به وجود آورده است. مردم مدام درباره ی این گورستان می پرسند که چه کسانی این گورها را حفر کرده ‌اند؟

چرا سطح سنگی را برای حفر قبرهای خود انتخاب کرده‌ اند؟ این قبرها اصلا با چه وسیله ‌ای حفر شده است؟ البته این دایره ی سوالات آن قدر بزرگ شده است که باعث سوال های فراوان تر و جدیدتر و البته بی جواب تری نیز شده است. باورهای مردم محلی می گوید که؛

این گورها متعلق به جن ‌ها است. آن ها مردگان خود را در حصار این سنگ ‌ها دفن کرده ‌اند و هنگام شب که می ‌رسد جن ‌ها بر سر گور از دست ‌رفتگان خود حاضر می شوند و به مویه و مرثیه‌ سرایی مشغول می‌ گردند. در واقع آن ها می گویند که هر کس که در هنگام شب گذرش بر این گورستان بیفتد، مورد نفرین جن ‌ها قرار می ‌گیرد و با عذابی سخت بعد از چند روز حتما خواهد مرد!

البته نباید از این واقعیت گذشت که انسان امروزی با وسایل ابتدایی آن زمان به دشواری توانایی حفر این گورها را بر روی سطح سخت سنگی داشته است و این قابل درک است. شاید دقیقا به همین دلیل باشد که مردم محلی حفر این گورها را به نیرویی مافوق نیروی بشر نسبت می ‌دهند. از نظر جای گیری جغرافیایی، گورستان جن ها در چابهار بر روی تپه ‌ای کم ارتفاع و همچنین مشرف بر روستای تیس و در پای کوه پیل‌ بند قرار گرفته است.

زمان ساخت قبرستان جن‌ها به درستی مشخص نیست. ظاهر قبور نشان می‌دهد این آثار مربوط به زمان‌های بسیار دور است. تمام قبرها در دامنه کوه و در دل سنگ‌ها کنده شده‌اند. علیرغم گذشت زمان و تخریب قبور توسّط باد و باران و عوامل دیگر هنوز قبرهای زیادی در این مکان باقی‌مانده است. گورها در اندازه‌های بزرگ و کوچک ساخته شده‌اند. 

شاید باورتان نشود که در کنار این گورستان که به قبرستان شماره ی یک تیس نیز مشهور است، قبرستان امروزی مردم روستا نیز قرار گرفته است! اما به هر حال و به رسم انسان ها، تمامی قبرها و گورهای این گورستان بر روی سطح خاکی نرم حفر می گردند. با این حال باید بدانید که مردم روستای تیس، درگذشتگان و اموات خود را در این گورستان به خاک می ‌سپارند، اما مراقبند که هیچ وقت و تحت هیچ شرایطی در هنگام شب گذرشان به گورستان جن‌ ها و حتی گورستان خودشان نیز نیفتد زیرا، از عاقبت آن به شدت می ترسند.

یک باور در زمنینه ی شکل حفر این قبرها وجود دارد که نظریه ای جداگانه درباره ی شکل حفر این قبرها بیان می دارد. عده ‌ای از مردم معتقدند که شاید حفرکنندگان این قبرها، به دلیل حفظ مردگان و در گذشتگان خود از گزند جانوران و خورندگان زیر زمینی، رنج کندن سنگ را بر خود هموار می ‌کردند و گورها را این‌ چنین می ‌ساختند تا به مردگان‌ خود احترام بگذارند و آن ها را از گزند نا ملایمات طبیعی در امان نگه دارند.

باید بدانید که زمان ساخت قبرستان جن‌ ها دقیقا و به درستی مشخص نیست. ظاهر قبرهای این قبرستان نشان می ‌دهند که این قبرها مربوط به زمان‌ های بسیار دور هستند. باید بدانید که تمام قبرهای گوستان جن ها در سیستان و بلوچستان در دامنه ی کوه و در دل سنگ ‌ها کنده شده ‌اند. البته علیرغم گذشت زمان و تخریب قبرها توسط باد و باران و عوامل دیگر هنوز قبرهای زیادی در این مکان باقی‌ مانده است. از مشخصات ظاهری این گورها می توانیم به شما بگوییم که این گورها در اندازه‌ های بزرگ و کوچکی ساخته شده ‌اند.

در میان این قبرستان یک قبر کاملا سالم و قدیمی هم نیز دیده می‌ شود که ۲۲۵ سانتی ‌متر طول و ۱۱۰ سانتی ‌متر عرض دارد. جالب است بدانید که آثار چنین قبرهایی با چنین مشخصات ظاهری در دامنه ی کوه ‌های شهباز استان مرکزی نیز وجود دارد. در حال حاضر نیز روستای تیس وسعت خود را تا ۱۰۰ متری قبرستان رسانده است و این پیشرفت زیادی برای روستا با توجه به باورهای مردمش است. در گذشته‌ گورستان جن ها در سیستان و بلوچستان در حاشیه ی روستا قرار داشته است. جالب است بدانید که گروه اندکی نیز معتقد هستند در هنگام غروب صدای گریه‌ ها و زجه هایی از این گورستان به گوش می ‌رسیده است!

در مورد قبرستان جنینان احتمالاتی هم وجود دارد؛ احتمالاتی که اصلاً قطعیتی در آن نیست و صرفا کارشناسان تاریخ، جغرافیا و زمین شناسی میتوانند با بررسی‌هایی اساسی، جواب دقیقی به پرسش‌های موجود بدهند.
۱. تعدادی معتقد هستند خاکسپاری در ایران باستان به این شکل بوده. برای این که سنگ‌های گورستان جنینان تیس بی مشابهت به قبر دخمه‌هایی که در زمان قبل ترویج داشته اند نیست؛ قبر دخمه‌هایی قدیمی که احتمالا امروزه با فرسایش روبرو شده و به این شکل درآمده اند. مثلا در بندر باستانی سیراف بنا شده در کرانه‌های خلیج فارس، دره‌ای به اسم «لیل» وجود دارد که روی بدنه‌ی آن دخمه‌هایی در دل کوه کنده شده و به علت پیدا شدن استخوان‌هایی در آن‌ها میتوان گور بودن این دخمه را تائید کرد. همچنین در کنار آن‌ها و روی کوه حفره‌های مستطیل شکل متعددی دیده میشود که تداعی کننده‌ی قبرستان است. اما در این حفره‌های هم استخوان‌هایی پیدا شده است . بطور کلی قبر دخمه‌ها به زمان ماد و هخامنشیان وابستگی دارند که با این تفسیرها، احتمال اینکه قبرستان جنینان تیس نمونه‌ای از همان قبرستان‌های زمان قدیم باشد بسیار زیاد است.
۲. به اعتقاد بعضی از مردم تیس، این احتمال موجود است که احتمالا حفرکنندگان این قبرستان به علت حفظ مردگان و درگذشتگان خود از گزند جانوران و خورندگان زیرزمینی، رنج حفر کردن سنگ را بر خود هموار می‌کردند تا با ساخت این مدل قبرها، به مردگانشان احترام بیشتری بگذارند.
۳. تعدادی هم معتقد هستند این سنگ‌ها و سطوح موجود در قبرستان جنیان، محل جمع اوری آب در زمان باستان بوده اند. به عنوان مثال در همان دره‌ی لیل و در لابه لای گور‌های سنگی که از آن صحبت شد، چاه‌های آب متعددی به عمق ۱۰۰ متر حفاری شده که وجود آن‌ها سوال برانگیز است.بنا بر گزارش کارشناسان سازمان میراث فرهنگی آنچه امروزه در ارتفاعات مشرف بر دامنه‌ی کوه‌های شمالی سیراف می‌بینیم و اندیشمندان و محققان از آن بعنوان قبور سنگی یاد میکنند، در اول به خاطر ایجاد قبر و مدفن مردگان خلق نشده اند بلکه حوضچه‌های جمع اوری آب باران بوده اند.

با این حال باید در این زمینه بدانید که به جز گورستان جن ها در سیستان و بلوچستان قبرستان دیگری که مربوط به قرن ۴ هجری قمری تا دوره ی صفوی است و در ۳۰۰ متری غرب روستای تیس در جنوب قلعه ی پرتغالی ‌ها واقع شده است و در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۸۶ با شماره ۱۹۷۶۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.